Guterres, İranlı yetkililere göstericilere karşı orantısız güç kullanımını kınadı

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres, İran'daki protestolar sırasında göstericilere yönelik uygulanan "gereksiz ve orantısız güç" kullanımını kınadı. 12 Ocak 2026 tarihinde yapılan açıklamada, Guterres, İran İslam Cumhuriyeti'nde son günlerde meydana gelen olayların son derece endişe verici olduğunu belirtti. Bu açıklama, İran'daki protestoların büyümesi ve bunun sonucunda çok sayıda insanın hayatını kaybetmesi üzerine geldi. Guterres, İran yönetimine, bu tür şiddet eylemlerinden kaçınmaları ve insanların haklarına saygı göstermeleri çağrısında bulundu.

Açıklamada, İran halkının barışçıl bir şekilde düşüncelerini ifade edebilmesi gerektiğine vurgu yapıldı. Guterres, uluslararası hukukun ifade özgürlüğü, örgütlenme özgürlüğü ve barışçıl toplanma hakkına saygı gösterilmesi gerektiğini belirtti. Özellikle iletişim hatlarının yeniden kurulmasının ve bilgiye erişimin sağlanması için adımlar atılması gerektiğini de ifade etti. Bu çağrı, özellikle internetin kesintiye uğradığı ve sosyal medya platformlarının erişime kapatıldığı bir dönemde gelmesi bakımından dikkat çekici.

İran'da 28 Aralık 2025'te başlayan protestolar, yerel para biriminin döviz karşısında değer kaybı ve ekonomik sorunlar nedeniyle patlak verdi. Ekonomik krizin yanı sıra, devletin baskıcı politikaları ve insan hakları ihlalleri de halkın tepkisini artırdı. Tahran’daki esnafın başlattığı gösteriler, ülkenin pek çok kentine yayılarak büyük bir toplumsal hareket haline dönüştü. Protestoların büyümesi, halkın sadece ekonomik sorunlara değil, aynı zamanda siyasi ve sosyal adaletsizliklere de karşı çıkma isteğini ortaya koyuyor. İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), bu süreçte hayatını kaybedenlerin sayısının 538'e ulaştığını bildirdi. Resmi makamlar ise bu rakamlarla ilgili herhangi bir açıklama yapmadı, bu durum hükümetin şeffaflık konusundaki eksikliğini gözler önüne seriyor.

Gösteriler sırasında, 10 Ocak itibarıyla 116 kişinin hayatını kaybettiği, bunlardan 37'sinin emniyet görevlisi olduğu ve 2 bin 600'ün üzerinde kişinin yaralandığı bilgisi aktarıldı. Ayrıca, yaklaşık 2 bin 638 kişinin gözaltına alındığı bildirildi. Bu veriler, İran'daki insan hakları ihlallerinin boyutunu gözler önüne seriyor. Gözaltına alınanların birçoğunun, yalnızca barışçıl bir şekilde düşüncelerini ifade ettikleri için hedef alındığı belirtiliyor. Aktivistler, bu durumun, hükümetin muhalefeti susturma çabalarının bir parçası olduğunu vurguluyor.

Uzmanlar, Guterres'in çağrısının uluslararası toplum açısından önemli bir adım olduğunu belirtiyor. Guterres'in açıklamaları, İran'daki durumu daha fazla uluslararası gündeme taşıma potansiyeline sahip. Bu bağlamda, Birleşmiş Milletler'in yanı sıra birçok ülke ve sivil toplum kuruluşu, İran'daki insan hakları ihlalleri konusunda daha aktif bir rol üstlenmelidir. İran yönetiminin bu çağrılara nasıl yanıt vereceği ise belirsizliğini koruyor. Ancak, uluslararası baskıların artması durumunda, İran'ın hareket alanının daralabileceği öngörülüyor.

Dünya genelinde benzer protesto hareketleri, farklı coğrafyalarda benzer tepkilere yol açtı. Özellikle ekonomik krizler ve sosyal adaletsizlikler nedeniyle birçok ülkede halk, hükümetlerine karşı sesini yükseltti. Bu durum, uluslararası toplumun insan hakları ve özgürlükler konusundaki tutumunu daha da önemli hale getiriyor. Ayrıca, bu tür toplumsal hareketler, ülkeler arası dayanışmayı ve insan hakları ihlallerine karşı duyarlılığı artırma potansiyeline sahip.

Sonuç olarak, Guterres'in yaptığı açıklama, İran'daki protestoların sadece yerel bir sorun olmadığını, aynı zamanda uluslararası bir insan hakları meselesi olarak ele alınması gerektiğini ortaya koyuyor. Bu bağlamda, BM'nin ve diğer uluslararası kuruluşların İran'daki durumu yakından takip etmesi ve gerekli adımları atması, dünya genelinde insan hakları ihlallerine karşı bir duruş sergilemesi açısından kritik öneme sahiptir.

Gelecek dönemde İran'daki durumun nasıl şekilleneceği, uluslararası toplumun tepkilerine bağlı olarak değişebilir. Guterres’in çağrısı, belki de bu süreçte bir dönüm noktası olacak ve İran halkının haklarını arama mücadelesine ışık tutacaktır. Bu tür uluslararası baskıların, İran yönetiminin insan haklarına yönelik tutumunu değiştirebileceği umuluyor. Ancak, bu değişimin gerçekleşmesi için, İran halkının güçlü bir dayanışma içinde olması ve uluslararası destekle birlikte mücadelesine devam etmesi gerekmektedir.